.
گونه های گیاهی
تنوع گیاهی استان قزوین

 تنوع گیاهی استان قزوین

1-1- وضعیت پوشش گیاهی :

استان قزوین از لحاظ رویشی جزء ناحیه ایران- تورانی است از کل اراضی استان 755/891 هکتار معادل 37/56 درصد از آن را مراتع و جنگل ها تشکیل داده اند . بر اساس آخرین مطالعات صورت گرفته (مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان قزوین، 1385)، گیاهان شناسایی شده شامل 97 تیره، 586 جنس و 1192 گونه می باشد جدول 1-1. از این تعداد 32 گونه آن بوته ای، 31 گونه آن درختی و 51 گونه آن درختچه ای هستند و مابقی گیاهان علفی یکساله، دو ساله و چند ساله می باشند. در بین تیره های موجود Asteraceae با 82 جنس و160 گونه از بزرگترین تیره ها می باشد. بیشترین تنوع گیاهان مرتعی هم در بخش های رودبار الموت شرقی و غربی و طارم سفلی در دامنه ارتفاعی 1000- 3000 متری مشاهده می شود. بر اساس طرح مطالعات شناخت مناطق اکولوژیک کشور ، تیپ‌های گیاهی استان قزوین شامل49  تیپ گیاهی مرتعی مختلف بوده که در 6 گروه گیاهی و 8 تیپ منفرد تقسیم‌بندی شده است. طبق بررسی‌های انجام شده، از کل سطح مراتع استان، سطحی معادل 261هزار هکتار جزو مراتع خوب، 421 هزار هکتار مراتع متوسط و 170هزار هکتار جزو مراتع فقیر محسوب می‌شوند. جنگل‌های استان با مساحتی بالغ ‌بر 28هزار و 157 هکتار حدود 8/1 درصد از سطح استان را تشکیل داده اند که عمدتاً در شمال استان در منطقه الموت و طارم سفلی قرارگرفته اند و به‌ طور محدود در شهرستان‌های آبیک و تاکستان نیز پخش‌شده اند. پوشش جنگلی استان شامل گونه‌های پهن‌برگ و سوزنی‌برگ درختی و درختچه‌ای مانند: ارس، بلوط، بارانک، زالزالک، افرا(کیکم)، افرا(شیردار)، بادام‌کوهی، شیرخشت، سیاه تلو، پلاخور، زرشک، نسترن وحشی و... است. به‌طوری‌که گونه بلوط به‌طور کل با سطحی محدود در حسین‌آباد طارم سفلی و گونه ارس که بیشترین سطح جنگل‌های استان را تشکیل می‌دهد بیشتر در منطقه الموت و طارم قرار دارند و عرصه کوچکی هم در صمغ‌آباد شهرستان آبیک وجود دارد. از دیگرگونه‌هایی که به‌عنوان ذخیره ژنتیکی می‌توان از آن نام برد، بنه یا پسته وحشی است که یکی از ذخیره‌گاه‌های این‌گونه در منطقه قازان داغی شهرستان تاکستان در داخل محدوده منطقه حفاظت شده باشگل قرار دارد. به طور کلی در استان 10 ذخیره گاه ژنتیکی گونه‌های جنگلی با گونه‌هایی از قبیل ارس، بنه، بادام کوهی و... وجود دارد. در جدول زیر اسامی تعدادی از جنس های بزرگ به همراه تعداد گونه های گیاهان استان قزوین آمده است.

جدول اسامی تعدادی از جنس های بزرگ به همراه تعداد گونه های گیاهان استان قزوین

تعداد گونه

نام جنس

ردیف

تعداد گونه

نام جنس

ردیف

8

Nepeta

10

63

Astragalus

1

8

Medicago

11

19

Centaurea

2

8

Trifolium

12

17

Salvia

3

8

Agropyron

13

12

Euphorbia

4

7

Artemisia

14

11

Bromus

5

7

Cirsium

15

11

Silene

6

7

Cousinia

16

10

Vicia

7

7

Lathyrus

17

9

Salsola

8

9

Valerianella

9

1-2- گیاهان دارویی استان قزوین

کل گیاهان دارویی کشور شامل 1100 گونه است که در استان قزوین 220 گونه از آنها شناسایی شده است. بیشترین پراکنش گیاهان دارویی در بخش های الموت شرقی و غربی و طارم سفلی و متعلق به تیره Asteraceae و Lamiaceae می باشد. در جدول زیر اسامی تعدادی از گیاهان دارویی شاخص استان قزوین آمده است.

جدول اسامی تعدادی از گیاهان دارویی شاخص استان قزوین

نام علمی

ردیف

نام علمی

ردیف

Nepeta pogonosperma

7

Agrimonia eupatoria

1

Papaver bracteatum

8

Bunium persicum

2

Rhus coriaria

9

Dracocephalum kotschyi

3

Thymus kotschyanus

10

Echium amoenum

4

Ziziphus vulgaris

11

Heracleum persicum

5

Melissa officinalis

6

از گونه های درختی و درختچه ای 82 گونه در استان شناسایی شده است که عمده ترین آنها در جدول 1-3 آورده شده است. در این میان گونه های Juniperus excelca و Querqus macranthera بصورت توده های جنگلی مشاهده می شوند. گونه Juniperus excelca جنگل های پراکنده و محدودی را در بخش های رودبار الموت شرقی و غربی و طارم سفلی تشکیل داده و گونه Querqus macranthera بصورت جنگل های متراکم در مناطق رودبار الموت غربی و طارم سفلی دیده می شود. 1-3-  گونه های گیاهی اندمیک دراستان قزوین

طبق بررسی های انجام شده در بین گیاهان شناسایی شده استان، 108 گونه گیاهی اندمیک ایران معادل 28/6% کشور و 81 گونه گیاهی در فهرست سرخ IUCN Red list) ) معادل 3/3%  کشور وجود دارند.

-  عوامل تهدید کننده پوشش گیاهی

علاوه بر تغییرات اقلیمی و کاهش بارندگی ها در پی خشکسالی های مداوم که خارج از کنترل انسان است ، تغییر کاربری اراضی، بوته کنی و قطع اشجار، برداشت بی رویه گیاهان دارویی، آتش سوزی مراتع و جنگلها و چرای بی رویه دام در مراتع استان از دیگر عوامل موثر بر کاهش تنوع و تراکم پوشش گیاهی استان محسوب می شوند. در این میان چرای دام از مهمترین عوامل می باشد که به حاظ عدم رعایت مقررات زمانی چرا و تعداد دام مجاز بر گیاهان آسیب وارد می کنند.   سطح و ظرفیت مراتع استان، جوابگوی 627 هزار واحد دامی مجاز برای استفاده مرتع به‌طور متوسط در 156 روز از سال است، درحالی‌که بیش از یک میلیون دام در سطح مراتع استان با مدت چرای بیشتر به تعلیف علوفه می‌پردازند.

* * * حمایت از کالای ایرانی * * *